اولین خبری که درباره راهآهن در جریده اطلاعات منتشر شد خبری بود که در روز۳۰ تیر ۱۳۰۵ و در سومین شماره روزنامه اطلاعات درج شد. در این خبر میخوانیم که: اداره راهآهن تبریز که سابقاً برای تعمیر دو دستگاه لکوموتیف اعتبار خواسته بود و از وزارت فواید عامه ۱۶ هزارتومان اعتبار داده شد، اینک اطلاع میدهد علاوه بر تعمیر لکوموتیف سه عدد واگون هم خریداری شده و کلاً تا چهل و دوهزار منات (واحد پول آذربایجان شوروی) لازم است که تقاضا نموده و اعتبار بقیه آن داده میشود. خبر کوتاهی که خواندید نشان میدهد راهآهن در زمان روزهای نخستین انتشار جریده اطلاعات دارای نظام و قوام اجرایی نسبتا خوبی بوده است و آن طور که اسناد و مدارک.
راهآهن در ایران (اسناد احداث راهآهن سراسری) سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، نشان میدهند راهآهن عمری به مراتب بیشتر از روزنامه اطلاعات دارد و زمان احداث اولین ریلهای راهآهن در ایران به اوایل سلطنت ناصرالدین شاه بر میگردد. از دوره صدارت امیرکبیر به بعد با رسیدن آوازه راهآهن به کشور، دولت در تلاش بود که تکنولوژی ساخت راهآهن را به دست آورد، اما در هر دوره تاریخی همواره با مشکل دخالت کشورهای دیگر در امور ایران به ویژه دخالتهای روسیه و انگلستان، همچنین نداشتن بودجه برای احداث راهآهن مواجه بود. با این حال در سال ۱۲۶۲ شمسی، راهآهن تهران - حضرت عبدالعظیم، به طول شش کیلومتر توسط شرکتی بلژیکی ساخته شد و در ۱۲۶۶ شمسی به بهرهبرداری رسید. این خط که به منظور جابهجایی مسافران ساخته شد، به طور متوسط سالیانه ۶۹۰ هزار مسافر را از تهران به شهرری میبرد و فاصله زمانی سفر از تهران به شاهعبدالعظیم را تا حد چشمگیری کاهش داد. ولی پس از چند سال دچار فرسودگی شد و تا ساخت راهآهن سراسری بهطور نامرتب به کار خود ادامه میداد (عکس آنرا مشاهده میکنید).
بنا بر همین اسناد و مدارک در سال ۱۲۶۷ش، محمدحسین امینالضرب امتیاز ساخت راهآهن از دریای خزر تا تهران را با تأمین هزینه ساخت آن از سرمایه شخصی و جمعی از تجار ایرانی تحصیل کرد. برای احداث این راهآهن مهندسان بلژیکی استخدام شدند و وسایل لازم هم از بلژیک خریداری شد، ولی درحین عملیات ساخت با اختلافی که بین امینالضرب و مهندسان بلژیکی به وجود آمد، بلژیکیها کشور را ترک کردند و کارگران ایرانی ساخت راهآهن را از محمودآباد تا آمل به طول ۱۸ کیلومتر پیش بردند. سپس در مرحله بهرهبرداری یک دستگاه لوکوموتیوو ۱۲ واگن بدون سقف وارد و رانندهای آلمانی استخدام شد. این راهآهن که از ابتدا بنا بود تا تهران کشیده شود، به تدریج با استفاده در همان مسیر ساخته شده رو به خرابی گذاشت و غیر قابل استفاده شد تا اینکه خطوط آن به کل برچیده شد. در شمارههای آتی درباره تاریخچه راهآهن در یکصد سال گذشته بیشتر میپردازیم. پس این که بسیاری میگویند و مینویسند که رضاشاه تاسیسکننده اولین راهآهن در ایران بوده است، ادعای غلط و بیهودهای است، گرچه او از زمان روی کارآمدن با حمایت مرحوم صنیعالدوله شتاب فزایندهای به احداث خطوط و پیشرفت راه آهن داد.
شما چه نظری دارید؟